Bao giờ cho đến tháng ba…? – Chuyện về Đổi Mới
Giáo Dục
Hạ Đình Nguyên
Tổng Bí thư Nguyễn Phú
Trọng phát biểu tại buổi làm việc với Bộ GD&ĐT. Ảnh: TTXVN
Một tối, cách đây hơn 20
năm, tôi nằm ngủ cùng đứa con trai. Đêm yên tĩnh, sắp vào giấc ngủ tôi nghe một
tiếng lay nhẹ, và một câu thỏ thẻ: “Ba ơi, tại sao phải đào
núi và lấp biển, để làm gì ba, sao uổng vậy ba?”.
Thật là bất ngờ.
Nó đang học lớp 2, hai
chị nó cũng lần lượt qua lớp 2, cũng bài thơ ấy, cũng học thuộc lòng và không
thắc mắc, nay bỗng dưng lại thành chuyện. Bài thơ ấy của Chủ tịch Hồ Chí Minh
mà hàng triệu đứa trẻ Việt Nam nhiều thế hệ đều thuộc:
“Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên!”
Có thể nó là đứa dốt
chăng, nên không hiểu ý bài thơ? Và nữa, nó không có khái niệm gì về bác Hồ. Nó
vô tư toàn diện, về bác Hồ, về thể chế, về thời đại. Nhưng vô tình nó đã chạm
vào một điều lớn lao mà nó không biết. Một nền giáo dục đặc biệt, nằm trong tư
duy hệ thống xã hội chủ nghĩa! Vấn đề không nằm ở chỗ bài thơ, hay chỗ
tác giả. Vấn đề là ở những “con người” đã thiết kế nên nền giáo dục, và đã đưa
bài thơ ấy vào chương trình lớp 2 cấp1. Bài thơ ấy, lẽ thường không phải để ở
chỗ này.
Chuyện tuy nhỏ như hạt
cát, nhưng nó đã là một chủng tử* không đúng và nguy hại cho một nền
giáo dục định hướng lệch lạc, bởi mục đích không rõ ràng. Không phải là nhà
giáo, tôi không tìm hiểu có bao nhiêu hạt cát, bao nhiêu sỏi đá, thậm chí là
bao nhiêu cục đá tảng trong chương trình, đã khơi mào, nén chặt vào đầu óc trẻ
thơ, và nhồi cho đến lúc lớn, khi vào đại học, rồi sau đại học?
Tôi nhỏ nhẹ trả lời theo
cách đắn đo vừa phải, để cho qua chuyện: “Những câu thơ ấy là nói về cái ý chí,
chứ đào núi và lấp biển để làm gì, thì ba cũng không rõ!”.
Nó yên lặng đi vào cơn
mộng mị nuối tiếc nào đó, còn tôi cũng rơi vào một cuộc rắc rối của riêng mình.
Những nghịch lý, khi
quen tai, quen mắt đều trở nên bình thường như là chuyện đương nhiên. Xét kỹ,
đó là điểm khởi đầu nguy hiểm, biểu hiện của một nền giáo dục mà trước hết là
mơ hồ về mục đích.
Khi tôi học bậc tiểu học
của một nền giáo dục thời thực dân Pháp, đang chuyển sang thời “Mỹ-Ngụy” lúc mà
ông Ngô Đình Diệm vừa mới lật đổ vua “bù nhìn” Bảo Đại, một câu trong sách giáo
khoa, có chủ đề tương tự , rất ngắn: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”.
Câu này hoàn chỉnh, có mục đích rõ ràng mà con nít có thể hiểu, và cũng có tính
xây dựng, “nên kim”, chứ không phải mơ hồ về mục đích, lại mang tính chất phá
hoại thiên nhiên, và cả những điều to lớn vượt quá sức: “đào núi, lấp biển”, để
chứng tỏ cái khí phách “đội đá vá trời” và dẫn tới “cơm bắp mắm cà tiến lên chủ
nghĩa xã hội”, lại tiếp tục cuộc mơ hồ hoành tráng kiên định, đến “cuối thế kỷ
mà cũng chưa chắc hoàn thiện”.
Tôi còn bất mãn nhỏ nhặt
về các trường mẫu giáo mang tên thời thượng “Bé Ngoan”. Thế nào là ngoan? Ngoài
ngoan là hư? Cái ấy ở đâu ra? Đứa trẻ vừa sinh ra đã mang một định mệnh “lý
lịch”, vào mẫu giáo thì phân ngoan và hư theo một quán tính áp đặt rất mù mờ,
lớn lên phải chấp hành làm “cánh tay” không phải thì trái, của một đường lối
chính trị mà những người bạn học ngồi bên bỗng dưng thành kẻ chỉ đường, vì sau
lưng nó là Đảng. Và trong tương lai gần, chúng sẽ đứng vào hàng ngũ “cách mạng”
giữ vai trò chỉ huy, hoặc bị chỉ huy, hoặc lọt vào “thế lực thù địch” cũng mơ
hồ nốt.
Không phải từ “hạt cát”
rồi tôi hồ đồ suy diễn, mà đó là logic của một hệ tư tưởng được áp dụng xuyên
suốt vào toàn xã hội… Các nhà trí thức, nhà văn, nhà giáo dục chân chính, nếu
không nói là 40 năm thì cũng 60-70 năm qua, đã kêu gào thống thiết mà không suy
suyễn, nền giáo dục ấy cứ lì lì tồn tại, tiếp diễn. Chứng minh thêm cũng thừa,
chỉ nói về một hệ quả nhãn tiền.
Kể từ thời kỳ ấy, tại
Sài Gòn, Hà Nội và một số tỉnh thành đã từng xuất hiện một cụm từ mới: “Tị
nạn giáo dục”. Nó đồng hành và cũng không kém phần gay gắt so với các loại
tị nạn khác. Tị nạn giáo dục đã dần dần hình thành một trào lưu của giới có tiền,
không phân biệt cán bộ hay nhân dân, sau đó lan sang mọi giới. Khuynh hướng
chọn lựa này ngày càng khẳng định như là sự đương nhiên và trở nên bình thường,
không còn ai phê phán hay dị nghị trong xã hội.
Càng hơn là khẳng định, qua năm
tháng cuộc “tị nạn học vấn” càng trở thành niềm mơ ước của số đông, nhất là khi
nhiều con em quan chức “xuất dương” ào ạt. Cánh nhà nghèo thì đành chịu, nhưng
cá biệt cũng có những em đánh giày, chạy xe ôm cũng liều chết ra đi và cũng có
kẻ sau này thành đạt vẻ vang. Những người ra nước ngoài bằng cách vượt biên hay
bằng các ngã hợp pháp vì nhiều lý do, trong đó có nguyện vọng chính đáng là mưu
cầu cái học cho con em mình.
Phận “Rau răm” thì ở
lại, chịu đựng một nền giáo dục “đắng cay” [Gió đưa cây cải về Trời. Rau răm
ở lại chịu đời đắng cay]. Mà lạ thay, trong dư luận xã hội không
xuất hiện lòng ghen tị đáng kể nào. Họ nói, mong con các quan chức chóng thành
đạt để quay về mà giải cứu đất nước, với cái đầu mới mẻ của mình. Ý nghĩ ấy có
thể nhận lấy sự bẽ bàng.
Đó là niềm tin bất đắc
dĩ, một hy vọng đáng cảm động, xuất phát từ một nỗi tuyệt vọng lớn lao của đông
đảo dân chúng. Người dân không những nhìn thấy bản chất của một nền giáo dục
không hứa hẹn, mà còn bi quan về một xã hội không thể đi lên.
Họ đáng được
hưởng một nền giáo dục tốt hơn, mà đành phải chịu đựng một nền giáo dục lạc
lối, và ngày càng khốn khổ, từ cấp mẫu giáo “Bé Ngoan” cho đến bậc cao “Tiến
sĩ”, và mọi thứ như nó đang diễn ra. 21 trường đại học nước ngoài giả đang
lừng lững hiện diện, nhờ những cái bắt tay trong bóng tối từ các góc cung đình!
Khi nói lên sự trốn chạy
nền giáo dục, cũng đủ hiểu sự thật của nền giáo dục ấy ra sao!
Một nền giáo dục đã 40
năm vẫn tiếp tục bị nhân dân kêu gào, vẫn miên man được nhà nước chi tiền cho
kế hoạch đổi mới, và luôn là đổi mới không thành công. Nó tiếp tục “định
hướng”, như một trò chơi luẩn quẩn và đáng gọi là phi nhân của những người vô
trách nhiệm và mang bệnh hoang tưởng vi cuồng (cuồng điên vì cái nhỏ nhặt hẹp
hòi).
Một câu hỏi lớn của nền
giáo dục: Tại sao nó như thế? Những người lãnh đạo đất nước muốn dắt dẫn dân
tộc đi tới đâu?
Không có câu trả lời. Vì
không có ai có trách nhiệm để trả lời. Nền giáo dục đang là biểu trưng bi đát
lớn nhất cho dân tộc, mà cũng là của thể chế.
Có lẽ không cần thiết
các cuộc bàn bạc lớn lao, dài ngày ở Quốc hội, cùng với kinh phí khổng lồ và
thời gian vô tận, như đã từng bàn cãi, từng diễn ra, để rồi được kết thúc theo
cách rất hư vô:
“Giáo dục là Quốc sách hàng đầu”!
Có lẽ cũng không cần
dùng một nghìn công nhân cùng nhau xây một tòa nhà cao tầng bằng lý luận, thậm
chí bằng cơ bắp và tiền bạc, mà không cần một Tổng công trình sư và một số kỹ
sư thiết kế đúng nghĩa, đúng người. Ngược lại, không cần số lượng công nhân và
số tiền bạc khổng lồ ấy. Chỉ cần một nhóm người kia, họ không thiếu trong nhân
dân nhưng khan hiếm trong bộ máy đảng, cũng đủ thiết kế một nền giáo dục tiên
tiến ngang với thời đại. Thời ông Ngô Đình Diệm, chỉ trong vài năm dù đối phó nhiều
bề, cũng đã hình thành nên một triết lý giáo dục cho đến nay cũng chưa từng lạc
hậu, vì họ biết dùng người trí thức liêm chính và biết hướng đến nhịp đập tiến
bộ của thời đại.
TBT Nguyễn Phú Trọng đi
chỉ đạo Bộ Giáo dục [1], hỏi Bộ trưởng Phạm Vũ Luận: Bây giờ thì đã xây dựng
được cái triết lý giáo dục chưa? Ông Phạm Vũ Luận trả lời: Dạ, đã bám theo
“nghị quyết” 29 của Trung ương Đảng! Thế là xong, Quốc hội yên chí, đã hạ quyết
tâm một cách đẹp đẽ: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu!”. Xong! Hai bên,
phía trình - phía duyệt đều win-win, và có thông qua thảo luận sôi nổi.
Đổi mới toàn diện, hay
đổi mới khiếm diện, cũng đều là đổi mới trình diện, quày quả cho qua ngày tháng
tranh trái cuối mùa.
Tạm trích 3 cái phát
biểu tiêu biểu:
- Bộ
trưởng Phạm Vũ Luận:
“Tôi xin khẳng định
triết lý trực tiếp của giáo dục chúng ta là Nghị quyết 29 của Trung
ương… Ở đây thể hiện cả truyền thống tinh hoa, kinh nghiệm của cha ông
ta trong quá trình phát triển và làm giáo dục và cả những vấn đề cập nhật, hội
nhập theo quan điểm của chúng ta” (Lại có một cái “tôi”
dám khẳng định về cái “triết lý trực tiếp” (!). Cha ông ta dù có tinh hoa đến
đâu cũng không thể không lạc hậu, còn “chúng ta” thật ra chẳng có quan điểm
gì!).
-
TBT Nguyễn Phú Trọng:
“Sự nghiệp giáo dục là
sự nghiệp của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng…
Ai cũng phải giáo dục, tự mình giáo dục mình, rèn luyện mình, người đi giáo dục
cũng phải được giáo dục… nỗ lực hoàn thành tốt sứ mệnh thiêng liêng cao cả mà
Đảng, Nhà nước, nhân dân giao phó – chăm lo sự nghiệp trồng người”. (Thì
ra, cái triết lý giáo dục nó u u minh minh là thế, nó bình dân giáo dục đến
thế, và cũng không quên cái vụ “trồng” người!).
- Ông Vũ Cao Đàm:
“…mạnh
dạn từ bỏ không nuối tiếc các chương trình giáo dục của quá khứ để đi vào tương
lai, mà chúng tôi chưa nhìn thấy le lói một ý tưởng nào khi được “liếc
trộm” đề án trình Quốc hội tại phiên họp đang diễn ra trong những ngày
này.
Ông Vũ Cao Đàm, sau khi
“liếc trộm” (đã là may!), có vẻ uể oải viết đôi dòng trên mạng Bauxite Việt
Nam [2] như trên, làm cho người đọc thêm buồn lây lất, và nhắc đến tác phẩm
nổi tiếng Future Shock của nhà tương lai học Alvin Toffer, nói về
nền giáo dục hiện đại của thế giới đã là “sự bảo lưu ngu xuẩn của quá khứ”.
Thế mà, cái triết lý định hướng thiển cận thì đã có sẵn trong túi áo ông Tổng
bí thư, từ gốc xuất phát “có niên đại trên 150 năm”. Nhưng quá khứ
của quá khứ, và ngu xuẩn của ngu xuẩn có khi trở thành mới mẻ, vì mọi sự đều có
thể quay vòng. Nếu thế thì ông Nguyễn Phú Trọng với tài dự đoán xa dài đến cuối
thế kỷ, có thể đã là một “nhà nghiên cứu tầm cỡ” về tương lai học.
Thời gian đã kéo dài 40
năm cho một nền giáo dục dở khóc dở cười, nhưng niềm tin lãng mạn và viển vông
ấy vẫn tiếp tục diễn ra như thường lệ.
Bao giờ cho đến tháng
ba,
Ếch cắn cổ rắn tha ra
ngoài đồng…
Không thể có cái nghịch
lý ấy, nên không thể có một triết lý giáo dục khác ra đời, chừng nào mà cái
triết lý của niên đại 150 năm trước không còn đem ra sử dụng, và con người có
khả năng tiên tri về quá khứ ấy, đứng thuyết giảng trên bục diễn đàn với cử tọa
phía dưới toàn là những chiếc ghế trống.
Bao giờ cho đến tháng
ba…! ?
30-10-2014
H.Đ.N.
Cuộc đời vẫn đẹp sao!
Chú thích:
* Chủng tử nghĩa là mầm
sống, hạt mầm, hạt giống. Thuật ngữ này vốn chỉ hạt giống thực vật, nhưng được
dùng trong Phật giáo với ý nghĩa ẩn dụ là nguyên nhân của mọi vấn đề, đặc biệt
là nhân gây ra phiền não; haytiềm năng của một cái gì đó sẽ phát sinh.
Tác giả gửi BVN
__._,_.___
No comments:
Post a Comment
Thanks